Diễn bọn văn hóa văn hóa thẩm mỹ tin tức tư liệu thông tin tạo ra đời sống văn hóa truyền thống trái đất nghệ thuật
*

Diễn bọn văn hóa văn hóa truyền thống thẩm mỹ và nghệ thuật thông tin tư liệu thông tin xuất bản đời sống văn hóa thế giới nghệ thuật

Hằng trăm năm qua, nón lákhông chỉ nên vật vô tri để đậy mưache nắng mà hơn nữa sống đụng trongthơ ca, truyện kể. Nhưng có lẽ, cònít người để ý đến những chiếc nónlá của quê nhà Bình Định, đâymới là dòng nón được ghi tương đối nhiềutrong sử sách, là thiết bị nón duy nhấtcủa toàn nước mà mọi khi cứ cho lệxuân, được chọn mua về để nộp chotriều đình từ ngay gần 200 năm trước.Đến đầu TK XX, nón lá Bình Địnhcòn xuất khẩu cả ra nước ngoài.

Thuở xưa ba miền nón lá

Không nên chỉ Bình Định mới bao gồm nón lá, cả ba miền đều sở hữu nghề chằm nón lá. Tất cả lẽ, khó xác minh mốc thời gian đúng chuẩn chiếc nón lá thành lập và hoạt động ở quê nhà Bình Định. Có người cho rằng, nón lá từng thành lập ở thôn Mạ Lôi, ở trong lộ Hồng Châu, nay nằm trong vùng Hưng yên ổn - hải phòng thời đơn vị Trần. Hình hình ảnh nón lá được diễn tả qua một vài ba trích dẫn vào Lĩnh ngoại đại đáp của Chu Khứ Phi, năm 1178 giỏi Văn hiến thông khảo của Mã Đoan Lâm, năm 1307 với trong bức họa Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ vật của trần Giám Như ra đời vào nửa cuối TK XIV (1)… mà một vài người ngầm khẳng định: cái nón lá ở nước ta đã có lịch sử vẻ vang gần một ngàn năm.

Bạn đang xem: Lịch sử của nón lá

*

Vẻ đẹp thanh nữ trong tà áo dài và nón lá

Ảnh: Dulichbinhdinh.com.vn

Trong Địa chí văn hóa truyền thống dân gian Nghệ Tĩnh, nhà nghiên cứu Nguyễn Đổng chi (chủ biên) gồm kể lại chuyện hát đối rôm rả thâu tối suốt sáng sủa ở những phường nón thuộc thị xã Thạch Hà, thị xã Nghi Xuân xưa kia, trong những số đó có “câu ca dụ dỗ” đàn bà làng Bảo Kệ của đấng mày râu trai thôn nón sát Tiền đầy thi vị: “Em chớ bứt niệt mỏi tay/ Về đây có tác dụng nón ngóng ngày du xuân” và câu chuyện đại thi hào Nguyễn Du từng khai quật lời trai phường nón của xã mình với gái phường vải thôn Tràng lưu giữ (2).

Ở tận phía Nam, từ thời điểm cách đây hơn 200 năm, lúc ghi chép về sản vật, phong tục vùng Gia Định - Nam bộ trong Gia Định thành thông chí, Trịnh Hoài Đức mang đến biết, trước thời vua Lê vậy Tông định lại dung nhan phục vào năm Mậu Ngọ (1738), người việt ở vùng đất này vẫn theo tập tục người Giao Chỉ, hình thức theo từng cấp cho bậc, trừ quan chức, đàn bà mặc váy không gấp nếp, team nón lá khủng (3). Ở Huế, sau chuyến công du quý phái Pháp tham dự tiệc chợ thuộc địa Marseille, vào thời điểm tháng 9-1924, vua Khải Định đã tổ chức lễ Tứ tuần đại khánh (lễ mừng lâu 40 tuổi). Qua phần lớn hình hình ảnh lẫn phim tứ liệu còn lưu lại lại, hoàn toàn có thể thấy hàng trăm người dân khu đất kinh kỳ nhóm nón white đứng coi đại lễ trong thành nội. Trong cuốn Kỹ thuật của người An Nam (Technique du peuple Annamite) vày Henri Oger và những nghệ nhân người nước ta thực hiện năm 1908-1909 cùng với 4.577 bức tranh khắc, cũng thấy hình hình ảnh một vị quan đội nón lá (có lẽ là nón ngựa) và các kiểu nón của người An phái mạnh thời đầu TK XX.

Qua những tư liệu trên đây, cũng đã thấy rất nhiều sự mở ra của nón lá nghỉ ngơi cả ba miền từ rất rất lâu đời. Hà Nội còn có làng nón Thanh Oai, nón làng mạc Chuông, bao gồm phố sản phẩm Nón. Ở Hà Nam bao gồm làng nón Giải Tây. Ở Phú lâu có những làng nón sai Nga, tô Nga, làng Dền. Ở Quảng Trị gồm làng nón cha Liêu. Ở vượt Thiên - Huế có các làng nón: phủ Cam, Đốc Sơ, Dạ Lê, Kim Long, Mỹ Lam, Tây Hồ cùng làng nón bài Thơ cơ mà giờ đây, vẫn tồn tại câu ca dân gian truyền lại “Ai ra xứ Huế mộng mơ/ cài về mẫu nón bài xích Thơ có tác dụng quà”. Ở tỉnh quảng ngãi có nón Tịnh Bình. Theo Địa chí Tây Ninh (2006), ở Nam Bộ còn tồn tại các thôn nón An Hòa, Ninh đánh (Tây Ninh), nón Lộc Giang (Long An) mà những thành phầm nón lá ở các vùng này còn được buôn bán lên tận Chợ phệ lẫn những tỉnh miền tây-nam Bộ và đã và đang làm mềm lòng đầy đủ chàng trai đa tình: “Nào lúc anh dỗ chẳng nghe/ bây chừ xách nón chèo ghe đi tìm”… ngoại trừ nón lá của tín đồ Việt còn tồn tại nón lá của người Tày nối liền với một nghi lễ ước may mắn trong đám cưới. Nhưng có lẽ, không tồn tại nón lá của địa phương như thế nào lại được sử sách đề cập các như nón lá Bình Định.

Nón lá - sản vật đặc thù từ xưa của miền đất võ

Trong Hoàng Việt tuyệt nhất thống địa dư chí, bộ sách sử đầu tiên dưới thời đơn vị Nguyễn, vì Lê quang Định - Thượng thư cỗ Binh khởi biên từ trên đầu thời Gia Long và kết thúc năm 1806, tất cả ghi chép về thổ sản Bình Định gồm: kỳ nam, trầm hương, mỏ sắt, diêm tiêu, hồ nước tiêu, sáp mật ong, tê giác, voi, lụa sống, lụa đen, tơ màu, vải vóc trắng, trà ngọt đắng, lông nhím, nón trắng, cá chình, than củi, thìa dừa, dầu rái, trầu nguồn (4). Giỏi trong Khâm định Đại nam giới hội điển sự lệ của Nội các triều Nguyễn, khi đề cập đến mục thuế khóa của các địa phương thì chỉ bao gồm Bình Định là nơi nên chịu nộp thuế nón lá. Sách này đến biết, vào năm Gia Long lắp thêm 7 (1808), nhà vua chuẩn lời tâu cho lệ thuế ngơi nghỉ trại Lá Trám, mối cung cấp Hà Thiêu, trực thuộc Bình Định, mỗi năm 210 quan với “thợ làm cho nón trắng 20 người cần nộp thuế sản thứ cả năm nón trắng trăng tròn cái; nay số dân nộp thuế sản vật đã sung vào bộ đội tuyển mà lại lệ cũ về nón white vẫn còn, nên trừ miễn lệ cả năm nộp hai mươi năm nón trắng…” (5). Trong Đại Nam độc nhất thống chí, quyển IX, những tác trả của Quốc sử cửa hàng Triều Nguyễn khi ghi chép về thổ sản Bình Định cũng đến biết: Ở Bình Định “nón lá non sản ở thị trấn Phù Cát, nón lá già sản ở thị xã Tuy Phước” (6).

Xem thêm: Top 10 Chai Nước Hoa Nhẹ Nhàng Quyến Rũ, Nước Hoa Nữ Nhẹ Nhàng Quyến Rũ

*

Nón chiến mã Phú Gia, Bình Định

Ảnh: Thongtindiadiem.com

Trong bức ảnh Émile Gsell (1838-1879) chụp một nhân sĩ khoảng những năm 70 của TK XIX sinh hoạt Nam Kỳ tất cả đội mẫu nón mà theo rất nhiều người nhận định rằng đó chính là nón chiến mã Bình Định. Quách Tấn, vào Non nước Bình Định, còn liệt kê lẫn review các nhiều loại nón sinh hoạt Bình Định: “Có 3 loại bởi lá kè: nón ngựa làm ở Kiều Đồng, Kiều Nguyên, Phú Đa (Gò Cũ) nằm trong quân Phù Cát, thường xuyên đi phân phối ở chợ Gò stress nên tục điện thoại tư vấn là nón đống Găng, đẹp với sáng, tuy vậy không chống chịu nổi mưa gió, cần chỉ dành riêng cho khách phong lưu, khuê các. Nón lá buôn các nhất sinh hoạt Hoa Dõng (Phù Cát). Nón chỉ đác, tục điện thoại tư vấn là nón trủm, vùng Đồng nhiều năm ở An Lão chăm môn. Đó là hai nhiều loại nón bình dân, vừa chắc hẳn vừa rẻ. Nắng nóng mưa hầu hết không ngại. Nếu như phết thêm một tờ dầu vào nữa thì bền không kém nón mây của người Trung Hoa” (7). Qua các tài liệu hoàn toàn có thể thấy rằng, cái nón lá Bình Định đã có từ rất lâu đời, được dùng phổ cập ở các nơi, độc nhất là ở dùng Gòn, nam Kỳ, thậm chí ra toàn quốc ngoài tự thuở xa xưa.

Bình Định - địa điểm duy tốt nhất cứ lúc xuân có lệ nộp nón

Đọc Khâm định Đại phái mạnh hội điển sự lệ có một cụ thể khá thú vị: vào quyển 66, mục Nhà nước thu mua gồm kể về nhiều các loại sản vật, khí dụng nhưng triều đình mang lại thu mua sắm trăm loại ở các địa phương, trong những số đó có nón lá. Nón lá bao gồm ở các nơi, dẫu vậy trong mục download nón lá chỉ thấy triều đình chuẩn cho sở hữu toàn là nón Bình Định.

*

Thợ làm nón lá

Ảnh: Thongtindiadiem.com

Năm Minh Mạng sản phẩm 4 (1823), nhà vua xuống chỉ hằng năm, cứ cho mùa xuân, chọn cài đặt 50 dòng nón bởi trắng của Bình Định, trong số đó có đôi mươi chiếc thượng hảo hạng, 30 chiếc tốt vừa cùng xem chính là lệ tồn tại về sau. Tiếp sau vào những năm 1824, 1827, 1830, 1831, nhà vua phần nhiều xuống chỉ liên tiếp mua nón Bình Định, gồm nêu rõ số lượng, số tiền, bí quyết chuyên chở… riêng biệt năm Minh Mạng trang bị 8 (1827), lại chuẩn cho thiết lập 30 mẫu nón white Bình Định hảo hạng có vảy trắng ba ba, mỗi cái giá 1 quan liêu 9 tiền và hạng xuất sắc vừa, mỗi cái giá 1 quan lại 3 tiền. Năm Minh Mạng trang bị 12 (1831) có định lệ, từ thời điểm năm này về sau, lúc chở nón white Bình Định về nộp cho triều đình, tránh việc đi theo đường đi bộ cho vất vả cơ mà chở theo đoàn thuyền vận tải chở các sản đồ khác (8). Từ định lệ mua nón Bình Định cho thấy, từ bỏ lâu, nón Bình Định đã tất cả thương hiệu, là một số loại nón lá đẹp, bền nhưng không có nơi nào sánh được.

Còn nghề chằm nón lá Bình Định đã thành lập bao lâu, rất khó để xác định. Có một số người cho rằng: Nghề chằm nón Bình Định đã ra đời khoảng 300 năm nay, lúc viết về các làng nghề nón lá sinh sống Thuận Hạnh (huyện Tây Sơn), Thuận Đức, Tân Đức, Châu Thành, Phú Thành (huyện An Nhơn), Kiều An, Kiều Đồng, Kiều Huyên, Xuân quang quẻ (huyện Phù Cát)..., nhất là nón trắng Gò stress và nón ngựa Phú Gia. Nhưng vày sao cứ thời gian xuân, triều đình lại lựa chọn duy tuyệt nhất nón lá của Bình Định thì vẫn là câu hỏi chưa có giải thuật đáp.

_______________

1. Bùi quang quẻ Thắng, Nét cũ duyên xưa, Nxb Lao động, Hà Nội, 2017.

2. Nguyễn Đổng đưa ra (chủ biên), Địa chí văn hóa dân gian Nghệ Tĩnh, Nxb Nghệ An, 2010, tr.404.

3. Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí, Lý Việt Dũng dịch, chú giải, Huỳnh Văn tới hiệu đính, giới thiệu, Nxb Đồng Nai, 2005, tr.181.

4. Lê quang quẻ Định, Hoàng Việt duy nhất thống dư địa chí, bản dịch của Phan Đăng, Nxb Thuận Hóa - Trung tâm văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, tr.247.

5, 8. Nội những triều Nguyễn, Khâm định Đại phái nam hội điển sự lệ, quyển 51, phiên bản dịch của Viện Sử học, tập III, Nxb Thuận Hóa, Huế, 2005, tr.325, 645.

6. Quốc sử tiệm Triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, tập III, Phạm Trọng Điềm dịch, fan hiệu đính: Đào Duy Anh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1971, tr.58.