Ao Bà Om là một trong danh lừng danh thuộc khóm 3, phường 8, thành phố Trà Vinh, thức giấc Trà Vinh. Ao tất cả hình chữ nhật, rộng khoảng 300m, dài khoảng tầm 500m (vì ngay gần với hình vuông nên có cách gọi khác là Ao Vuông). Xoay quanh danh win này là phần đông truyện nói dân gian rực rỡ nhằm giải thích nguồn gốc địa danh cũng như lí giải một trong những phong tục tập tiệm của bạn Khmer xưa. "Sự tích Ao Bà Om" là một trong những truyền thuyết có quá trình lưu truyền rộng lớn khắp không chỉ là ở Trà Vinh ở các tình thành tất cả đông đồng bào Khmer sinh sống.

Bạn đang xem: Lịch sử ao bà om

*


2. Nội dung

2.1. điều tra khảo sát văn phiên bản Sự tích Ao bà Om qua những các công trình xây dựng nghiên cứu

chúng tôi tiến hành điều tra văn bản sự tích Ao Bà Om bên trên những công trình xây dựng sưu tầm văn học dân gian sau:

- Khoa Ngữ văn - Đại học cần Thơ (1997), Văn học dân gian Đồng bằng sông Cửu Long – NXB giáo dục.

- Nguyễn Hữu Hiếu – phái mạnh Kì cố sự (1999) – NXB Đồng Tháp

- Chu Xuân Diên (chủ biên) (2002), Văn học dân gian Sóc Trăng – NXB thành phố Hồ Chí Minh.

Bản nhắc 1: Ngày xưa, tất cả một nhóm con trai và một nhóm đàn bà thi nhau đào ao. Bà Om đứng vị trí số 1 phái nữ. Cả nhị phái đặt điều kiện với nhau: mặt nào lose thì bên đó phải cưới bên đó và giao cầu đến khi sao Mai mọc thì hội thi chám dứt. Cả nhì bên bước đầu đào ao. Phái nữ thao tác làm việc rất lành mạnh và tích cực trong khi phái mạnh ỷ sức mạnh nên thao tác bình thường, không vội vã. Đến nữa đêm các bước của mặt phái thanh nữ sắp xong, bà Om mang đèn cột bên trên ngọn cây giả làm thế nào Mai. đấng mày râu tưởng trời đã sáng bèn về, khi hiểu ra thì vẫn muộn. Bên nam đành chịu thua.

từ bỏ đó tất cả tục lệ người nam nhi phải đi cưới bạn con gái

Ao mặt phía nam giới đào còn cạn nên tới nay người ta vẫn làm ruộng. Còn ao bên cô bé đào thì rước tên bà Om đặt cho ao. Thời gian đầu, ao chưa xong. Đêm ngủ, dân chúng vùng ở kề bên ao thấy các vị thần hiện lên quở trách, nói rằng phải sửa lại mang đến vuông.

sáng ra, nhân dân làm đúng như lời thần méc nhau bảo. Ngày nay, cảnh ao bà om đó là kết trái của hội thi tài khi xưa và bởi vì vậy, fan ta còn được gọi là ao Vuông.

*

Bản nhắc 2: Xưa kia, bao gồm một vị hoàng tử thương hiệu là Pa-tu-ma-vông trấn nhậm vùng khu đất Trà Vinh siêu độc đoán. Ông bắt dân chúng bắt buộc dâng gái đẹp đến ông ta, ai bất tuân sẽ bị trừng trị nặng. Ông ta còn bắt đàn bà đề xuất đem lễ đồ đi cưới lũ ông. Một cô bé xinh rất đẹp đến thổ lộ sự bực bội với hoàng tử. Vày bị thu hút bởi vẻ rất đẹp của cô gái nên hoàng tử cho mở một cuộc thi đào ao, bên đào hoàn thành trước sẽ win cuộc, được mặt thua đi cưới, để gia công "vừa lòng" bạn đẹp. Sau đó, mọi chuyện diễn ra như truyện nhắc trên (bản đề cập 1).

*

Bản kể 3: Ngày xưa, ông Lũy cùng bà Om rất yêu quý nhau. Cuộc tình sắp đến tiến tới hôn nhân gia đình thì cả ông Lũy với bà Om đều chần chờ ai buộc phải đi hỏi cưới ai đề nghị cả hai cùng giao hứa hẹn thi lao động. Ông Lũy thay mặt đại diện phái nam, chỉ huy những người bọn ông. Bà Om đại diện thay mặt phái nữ, chỉ huy những người đàn bà. Cả phía hai bên cùng giao hẹn cho lúc sao Mai mọc thì cuộc thi chấm dứt.

Bà Om dấn đào dòng ao còn ông Lũy thì dìm đắp nhỏ đê dài. Bên phía bà Om tích cực thao tác làm việc trong lúc phía ông Lũy ỷ mức độ mình, chỉ lo nhậu nhẹt. Khoảng 12 tiếng đêm, phía bà Om gần xong. Bà suy nghĩ ra một kế là thả lồng đền gió lên cao để xí gạt ông Lũy. Ông Lũy nhìn về hướng đông thấy lồng đền gió tưởng là sao Mai đã mọc nên bỏ dở công câu hỏi ra về…Bên phía bà Om nhờ cật lực thao tác làm việc nên mang đến lúc sao Mai mọc thì công việc xong xuôi. Ông Lũy thua cuộc với đúng lời giao ước bắt buộc đi cưới bà Om. Bắt đầu từ đó mà có tục lệ người lũ ông đề nghị đi cưới người lũ bà. Hiện giờ ao Bà Om vẫn còn. Trải qua nhiều thế hệ, nó được tôn tạo lại và biến đổi một win cảnh. Bờ lũy biện pháp ao Bà Om khoảng 5km về phía tây là một trong những con đường đắp dở đi về phía ông Chích là dấu tích sót lại của các bước mà ông Lũy đã bỏ dở khi xưa. Ngày nay, quần chúng. # vùng này vẫn vận tải và vận chuyển hàng hóa trên con phố ấy.

*

Bản đề cập 4: Bà Om với ông Lũy ở với nhau đã bao gồm một đứa con nhưng do dự đặt tên cho nó theo họ phụ thân hay họ người mẹ nên mới bày cách thi nhau làm công việc: đào ao (do bà Om chỉ huy) và đắp lũy (do ông Lũy chỉ huy). Về sau, bà Om win nên người con phải theo họ mẹ. Đó là tục lệ của tín đồ Khmer. Mãi cho đến lúc thực dân Pháp xâm lược, theo đúng giấy tờ thủ tục hành chính, người Khmer mới bắt buộc theo bọn họ cha.

Xem thêm: Saleh Group For Cars - Chery Tiggo 8 Pro Max 2023 2

*

Bản đề cập 5: Vào thời Thủy Chân Lạp, bên vua đến đào ao nhằm công chúa tắm. Cùng bề mặt ao, vào mùa mưa mọc rất nhiều rau tìm om (rau nhằm nấu canh chua). Từ đó đời này từ trần khác, nhân dân call đó là rau mò om cùng ao đó sau đây cũng điện thoại tư vấn là ao Bà Om. Chiếc ao Bà Om có từ kia và tên thường gọi là theo nghĩa trên. Cũng có người cho rằng chữ Bà Om là danh tự Pơ-ra-Âng (Prah Âng) có nghĩa là chùa Prah Âng phát âm trại ra thành Bà Om.

Bản nhắc 6: Ngày xưa, có một hoàng tử thuộc em gái trấn nhậm vùng khu đất Trà Vinh xưa. Hoàng tử đóng dinh nghỉ ngơi Prasat, tức Sóc Trăng ngày nay, còn công chúa thì chọn khoảng đất gần miếu Âng thời buổi này để ngừng chân. Do không tìm kiếm được cô gái vừa ý nhằm cưới, hoàng tử vẫn sang hỏi cưới em gái dẫu vậy bị công chúa cự tuyệt bởi trái luân thường. Chị em cho quân lính đắp lũy hào xung quanh dinh thự nhằm ngăn bước anh trai qua quấy rối. Thanh nữ cũng cho đào ao lấy nước ngọt sử dụng trong dinh và giao mang đến "tứ nàng cận thần", do bà Om chỉ huy, canh gác tứ phía. Dân trong vùng cho tới lui đem nước, call là ao Bà Om...

*

2.2. Gần như "mảnh vỡ" truyền thuyết qua các bạn dạng kể "sự tích Ao Bà Om"

truyền thuyết thần thoại là số đông câu chuyện truyền thống phản ánh quan niệm của con tín đồ thời cổ về thế giới tự nhiên, xã hội cùng chính bản thân con người. Trong kho tàng truyền thuyết thần thoại Việt Nam có rất nhiều tác phẩm tập trung giải thích xuất phát vũ trụ với tự nhiên. Ở phần lớn tác phẩm ấy, số đông nhân đồ vật kiến tạo nên vũ trụ hay là phần nhiều con người khổng lồ, kì vĩ. Thần Trụ Trời lấy đất đá đắp cột phòng trời. Lúc Trời Đất đã xa nhau, thần phá cột phòng Trời đi, nơi lấy khu đất đắp cột kháng trời đổi mới hồ, thành biển. Chỗ đất đá văng ra thì thành núi thành đồi. Vào các thần thoại về thuở khai thiên lập địa của nhỏ người, thường sẽ có sự xuất hiện thêm đồng thời của một đôi bạn trẻ nam thần và thiếu phụ thần. Sự ghép đôi này là rất thông dụng trong truyền thuyết của những tộc người không chỉ là ở việt nam mà bám dính trên phạm vi toàn thế giới. Buộc phải chăng, trong khởi đầu của lịch sử dân tộc nhân loại, khi mà lại nhận thức của con người còn những hạn chế, quan niệm về sự việc hoà vừa lòng âm - dương đã những bước đầu được con bạn nhận thức và vươn lên là tư tưởng bỏ ra phối mọi hoạt động sáng tạo. Đó là ông Lộc Cộc – bà Tồ Cô, ông Đực - Mụ Cái, Ông Đùng –bà Đà, bạn nữ Oa – Tứ Tượng, Ông Chày – Bà Chày, ông Thu Tha – bà Thu Thiên, ông Chu Cún – bà Chu Cún...Các ông bà khổng lồ chung sức xây dựng, sắp xếp lại vũ trụ. Đặc biệt, theo những tác đưa Giáo trình văn học dân gian (NXB Đại học sư phạm Hà Nội), thì " tế bào típ phổ biến một trong những thần thoại này là mô típ thi tài"(<1>). Trong các các mẩu chuyện ấy bọn chúng tôi chú ý đến thần thoại Ông Đùng – Bà Đùng được tham khảo ở Hà Tĩnh. Truyện nói rằng: Thủa ấy, tất cả hai người lớn tưởng là Ông Đùng, Bà Đùng những lần trợ giúp dân trong vùng. Ông Đùng hết sức thích bà Đùng yêu cầu một hôm sớm tinh mơ cho ngỏ ý. Bà Đùng nói trước khi gà gáy sau này ông Đùng buộc phải xếp được 100 ngọn núi thì bà Đùng đồng ý làm vợ. Vậy là ông Đùng một mình cặm cụi kéo núi xếp lại, ông thao tác làm việc quên cả ăn. Lúc xếp được 99 ngọn núi thì cũng thời gian bà Đùng tỉnh giấc dậy, thấy ông Đùng sẽ xếp núi buộc phải đùa mang đến vui bằng việc giả tiếng con gà gáy. Ông Đùng đang dịch rời một ngọn núi về cho tròn 100 ngọn, đến bên bờ bắc sông Lam nghe thấy con gà gáy tưởng thật, nên đứng lên phủi tay nhưng mà đi. Do đó mà núi Hồng Lĩnh gồm 99 ngọn, còn một ngọn bị ông Đùng bỏ lại chính là núi Quyết ở bờ bắc sông Lam. Cũng chủ yếu ông Đùng đã đào quặng fe ở trong số ngọn núi đưa về làng Vân phái mạnh và Trung Ương dạy mang đến dân làm nghề rèn - một nghề truyền thống lâu đời vẫn còn sót lại đến ngày nay.

hoàn toàn có thể dễ dàng dấn ra, trong thần thoại cổ xưa này, tế bào típ "thi tài" cùng mô típ bên nam bị bên người vợ "đánh lừa" là nhị mô típ chủ yếu yếu. Như vậy trong những 6 phiên bản kể về sự tích Ao Bà Om mà chúng tôi ghi nhận được qua các bài viết, công trình xây dựng sưu khoảng văn học dân gian thì mô típ "thi tài" và mô típ mặt nam bị bên đàn bà "đánh lừa" xuất hiện trong bản kể 1, 2, 3, 4.

Mô típ

truyền thuyết Ông Đùng – Bà Đùng

thần thoại Ao Bà Om

Thi tài

Xếp núi

Đào Ao

Đánh lừa

Bên thanh nữ giả tiếng con kê gáy

Bên phái nữ treo đèn lên rất cao giả làm thế nào Mai

ví như trong truyền thuyết thần thoại Ông Đùng – Bà Đùng mô típ "thi tài" với mô típ "đánh lừa" đính với việc trí tuệ sáng tạo sông núi, những câu hỏi làm kì vĩ (dời núi) thì tế bào típ "thi tài" với mô típ "đánh lừa" lại lắp với câu hỏi đào ao. Đây chính là dấu ấn địa phương đậm nét, người ở vùng có núi non hùng vĩ thì dời núi, tín đồ ở vùng đồng bởi thì đào ao giữ nước ship hàng trong nông nghiệp & trồng trọt bởi trong những bước đầu tiên khai khẩn khu đất đai lập nghiệp, do đặc điểm cư trú, người Khmer làm việc Trà Vinh phù hợp ở trên các giồng cát để trồng hoa màu, nên nhu cầu đào ao lấy nước ngọt để sinh hoạt, ship hàng tưới tiêu trong nông nghiệp đang trở thành một yêu cầu vô thuộc thiết yếu: "Ở khoanh vùng Trà Vinh (tỉnh Cửu Long), tín đồ Khmer cư trú trên những giồng, khai quật những vùng khu đất thấp phía trước cùng sau giồng, từng bước biến bọn chúng thành đồng ruộng" (<2>). Như thế chúng ta cũng có thể nhận thấy từ thần thoại cổ xưa Ông Đùng – Bà Đùng đến thần thoại Ao Bà Om là sự việc chuyển dịch đẩy đà từ hành vi kì vĩ sáng chế tự nhiên (Dời núi) của các nhân thần mang lại những hành động gắn chặt mang lại đời sống lao động sản xuất hàng ngày của nhỏ người trần thế (Đào ao cất nước ngọt).

cũng cần nói thêm tế bào típ "thi tài" và mô típ "đánh lừa" vào Sự tích Ao Bà Om mang đậm dấu truyện cổ của Campuchia. Theo Vũ Tuyết Loan, Nguyễn Tấn Đắc (biên soạn), Nguyễn Tấn Đắc ra mắt (1986), tuyển tập Văn học Campuchia, đơn vị xuất phiên bản Văn học, thành phố hà nội thì sống Campuchia có truyện "Sự tích núi bầy ông cùng núi đàn bà" (hay tục lũ ông cưới vợ). Nội dung mẩu truyện xoay quanh câu hỏi nữ hoàng Srey Actya đã dữ thế chủ động đi cưới ck và hình thành cần tục lệ bọn bà đi cưới bầy ông. Sau khi nữ hoàng băng hà, phần lớn con gái không mong muốn giữ tục lệ ấy. Chúng ta đã chuyển ra điều kiện thi tài với lũ ông: mỗi bên cùng đắp một ngọn núi từ cơ hội mặt trời lặn cho sao hôm mọc. Phe như thế nào thua nên giữ nhiệm vụ "đi cưới" phe thắng. Nửa đêm, 2 bên đều đắp được nhì ngọn núi ngang nhau. Sợ chiến bại cuộc, bên cô bé đã suy nghĩ ra kế treo lồng đèn lên rất cao giả làm sao hôm. Thấy sao mai mọc, bọn đàn ông kéo về công ty ngủ. Con gà gáy sáng, lũ đàn ông thức dậy ra coi núi, thấy núi của mình thấp hơn núi của phe đàn bà thì họ bắt đầu biết mình bị lừa. Tự đó đàn ông đề nghị đi cưới bầy bà. Hai ngọn núi ấy vẫn còn đấy ở xã Auprin, quận Prey Chor, thức giấc Kompong Chàm. Ngọn núi cao thương hiệu là Phnom Xrey (núi Đàn Bà), ngọn núi thấp hơn tên là Phnom Prôs (núi Đàn Ông)

mô típ

Sự tích núi đàn ông và núi bọn bà" (hay tục bọn ông cưới vợ)

thần thoại Ao Bà Om

Thi tài

Đắp núi

Đào Ao

Đánh lừa

Bên thiếu phụ treo đèn lên cao giả làm thế nào Mai

Bên nữ giới treo đèn lên rất cao giả làm thế nào Mai

Chức năng: phân tích và lý giải tên gọi địa danh và phong tục huyền nhân

Sự tích Ao Bà Om là truyền thuyết có rất nhiều chức năng. Ngoài tính năng giải ưng ý địa danh, truyện còn phản nghịch ánh công dụng giải say đắm phong tục liên quan đến hôn nhân gia đình của bạn Khmer. Qua tế bào típ thi tài ta thấy rõ tục cưới hỏi của tín đồ Khmer Nam bộ : phái mạnh cưới nữ. Đây là vấn đề mang tính chất văn hóa lịch sử rất lâu lăm được truyện cổ giữ giàng và được nhân dân thực hiện. Trước hết, cần phải thấy rằng, vào trình độ trở nên tân tiến chung của các tộc người, những hình thái ý thức xã hội gồm sự chênh lệch nhau cùng không trùng khớp nhau. Chế độ mẫu hệ Khmer so với tộc người Kinh, Hoa bên trên cùng địa phận cư trú gửi sang chính sách phụ hệ chậm trễ hơn. Cách nay đã lâu người phụ nữ giữ vai trò chủ động trong việc cưới sinh, bạn nữ phải đi cưới nam. Chính trong dân gian với bài toán nhìn thấy sự "bất hợp lí" đã tổ chức triển khai cuộc thi nhằm rồi cuối cùng bọn ông yêu cầu đi cưới lũ bà mà tín đồ đứng đầu tổ chức triển khai cuộc thi là một trong những nhóm phụ nữ. Như thế rất có thể thấy đây là sự vận động và di chuyển ý thức hệ mẫu quyền thanh lịch ý thực hệ phụ quyền được dân gian thể hiện sinh động qua tế bào típ "thi tài" mà các tác giả của giáo trình Văn học dân gian nước ta đã từng đề cập:"Thần thoại cổ đã từng có lần phản ánh những dịch chuyển của làng hội từ chính sách mẫu hệ sang chế hễ phụ hệ"<3>. Tuy nhiên chúng ta có thể nhận thấy ý thực hệ mẫu quyền tại chỗ này còn rất mạnh dạn thể hiện nay qua mô típ "đánh lừa" với phần chiến thắng nghiêng về người thiếu nữ Khmer tài trí. Ngoài ra có thể thấy thêm, việc phân tích và lý giải phong tục cưới hỏi, ở bạn dạng kể 4 mô típ thi tài còn góp phần giải thích tập tiệm con yêu cầu theo họ chị em của người Khmer xưa qua chi tiết Ông Lũy và Bà Om thi tài để đưa ra quyết định xem con buộc phải theo họ ai. Về sau, bà Om chiến hạ nên người con phải theo bọn họ mẹ. Đây cũng là cụ thể thể hiện dấu ấn chủng loại quyền trong đời sống tinh thần của người Khmer.

trong thần thoại họ còn bắt gặp những chi tiết phản ánh kí ức về một thời kì "quần cư tạp hôn", trong làng hội nguyên thủy. Theo nhà phân tích Nguyễn Tấn Đắc thì "thần thoại đại hồng thủy" là mô típ phổ biến trong những câu chuyện về bắt đầu loài tín đồ được ngợi ca lại từ bỏ cổ xưa. Đó là sau một trận hồng thủy có duyên cớ hoặc không duyên cớ, loài người đã trở nên diệt sạch, trên trần gian còn trơ lại hai đồng đội hay nhị chị em, một trai một gái. Tuy thuộc máu mủ, chúng ta vẫn cần yếu không mang nhau. Cùng chính bản thân họ, hay con cháu họ, sẽ là đầy đủ "anh hùng văn hóa" mà số đông công tích hiển hách là phần đa bước liên tục xây dựng cho thế giới đã tái sinh một nền văn hóa truyền thống toàn vẹn, với những thế xử sự muôn đời mẫu mực. Trong bài viết Nghiên cứu truyện dân gian Đông phái mạnh Á (bằng motif cùng type), nhà nghiên cứu Nguyễn Tấn Đắc đã bao quát type truyện lụt làm việc Đông nam giới Á với phần đông mô típ đặc trưng của nó<4>:

I. Lụt:

1. Vì xung đột nhiên Thần – fan hoặc người – Người

2. Thần gây ra lụt nhằm trả thù, trị tội nhỏ người

II. Fan sống sót

3. Con vật hoặc Thần chịu ơn trả ơn báo tin.

4. Cặp Anh trai – Em gái như ý sống sót.

5. Sử dụng quả bầu, khúc gỗ, cái giường, cối giã, loại trống...để né lụt

III. Tái chế tạo loài bạn sinh ra những dân tộc:

6. Điều kiện chứng tỏ việc đem nhau là vớ yếu

7. Thành hôn trái thường và không từ bỏ nguyện (Anh trai mang em gái)

8. Sinh nở kì dị: trái Bầu, chậc máu, cục thịt

9. Những vật đó biến thành người

Đối chiếu với bạn dạng kể (6), chúng ta nhận thấy tại chỗ này có tế bào típ "Hôn phối trái thường cùng không từ bỏ nguyện (Anh trai đem em gái)" vẫn hay thấy trong số những thần thoại giải thích sự sinh ra loài người, nhưng ở đây em gái đã kiên quyết cự xuất xắc vì cho rằng "trái luân thường" cùng sự kiên quyết ấy vẫn được bộc lộ qua chi tiết "Nàng cho lính tráng đắp lũy hào xung quanh dinh thự nhằm ngăn cách anh trai qua quấy rối". Như vậy tuy nhiên truyện còn lưu giữ lại mọi dấu dấu của thần thoại, tuy vậy qua qua những chi tiết vừa nêu hoàn toàn có thể thấy sự cải tiến và phát triển cao trong nhận thức về sự việc hôn nhân, đó là bài toán chuyển trường đoản cú quần hôn sang hôn nhân đối ngẫu.

Bên cạnh đó cụ thể "Nàng cũng cho đào ao lấy nước ngọt sử dụng trong dinh" (bản nhắc 6) và chi tiết "Vào thời Thủy Chân Lạp, bên vua cho đào ao nhằm công chúa tắm" (bản kể 5) lại gắn chặt với hiện nay thực cuộc sống thường ngày của người dân Khmer làm việc vùng đất mới. Vày do điểm lưu ý định cư trên đều giồng cát, nỗ lực nên nhu yếu có nước ngọt nhằm sinh hoạt, phục vụ nông nghiệp vẫn trở buộc phải vô cùng cấp thiết so với người Khmer xưa. Đồng thời qua chi tiết "Nàng cũng mang lại đào ao mang nước ngọt cần sử dụng trong dinh và giao cho "tứ nữ cận thần", vì chưng bà Om chỉ huy, canh gác bốn phía. Dân trong vùng cho tới lui đem nước, hotline là ao Bà Om...", chúng ta còn nhận thấy người Khmer ngơi nghỉ Trà Vinh vô cùng trân quý mối cung cấp nước ngọt mà người ta đã dày công xây dựng qua công trình xây dựng Ao Bà Om.

3. Kết luận

cùng với sự phong phú và đa dạng của những dị bạn dạng và đông đảo môtíp mang màu sắc thần thoại đã góp phần tạo đề nghị những đặc trưng nghệ thuật rực rỡ cho phần nhiều truyền thuyết về sự tích Ao Bà Om. Công ty chúng tôi nghĩ rằng đây chính là chất keo gắn kết bền chặt những thần thoại này với đời sống văn hóa của bạn Khmer ở Trà Vinh thích hợp và fan Khmer Nam cỗ nói chung.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Chu Xuân Diên (chủ biên) (2002), Văn học tập dân gian Sóc Trăng – NXB tp Hồ Chí Minh.Bùi dũng mạnh Nhị (chủ biên) (2002), hồ Quốc Hùng, Nguyễn Thị Ngọc Điệp - Văn học tập dân gian những công trình xây dựng nghiên cứu, NXB Giáo dụcKhoa Ngữ văn - Đại học yêu cầu Thơ (1997), Văn học tập dân gian Đồng bởi sông Cửu Long – NXB giáo dục.Phạm Thu Yến (chủ biên), Lê Trường phạt – Nguyễn Bích Hà (2008), Giáo trình văn học dân gian – NXB Đại học sư phạm Hà NộiPhạm Thu Yến (2014), Phân tích item văn học dân gian theo đặc thù thể loại– NXB Đại học quốc gia Hà Nội